11  ตุลาคม 2540     ปวงชนชาวไทยมีรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนเป็นครั้งแรก    หลังจากสภาร่างรัฐธรรมนูญซึ่งมีตัวแทนของประชาชน หลายๆฝ่าย จัดทำร่างรัฐธรรมนูญขึ้น มีเนื้อหาที่ส่งเสริมคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน  และให้โอกาสประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมทางการเมือง มากที่สุด  อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน

               รัฐธรรมนูญฉบับนี้มีเจตนารมณ์ในการปฏิรูปการเมือง 3  ประการ คือ การปฏิรูป  กระบวนการเข้าสู่อำนาจของนักการเมือง โดยให้ มีการเลือกตั้งที่สุจริตและเที่ยงธรรม เพื่อให้ได้คนดีมีความสามารถเข้ามาบริหารบ้านเมือง   กระบวนการตรวจสอบและควบคุมการใช้อำนาจ
ที่มีประสิทธิภาพและโปร่งใส  และ      กระบวนการถอดถอนผู้ใช้อำนาจในทางมิชอบให้ออกจากตำแหน่ง     อันเป็นจุดกำเนิดของการจัดตั้ง องค์กรอิสระขึ้นมารองรับภารกิจในการปฏิรูปการเมืองดังกล่าว

               รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540    ได้บัญญัติให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เป็นองค์กรอิสระ โดยมีคณะกรรมการ จำนวน 5 คน    ทรงกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมแต่งตั้ง   โดยการเลือกสรรของวุฒิสภา  คณะกรรมการการเลือกตั้ง มีวาระดำรงตำแหน่ง 7 ปี ดำรงตำแหน่งได้เพียงครั้งเดียว    

                  คณะกรรมการการเลือกตั้งประกอบด้วยประธานกรรมการการเลือกตั้ง 1 คน และกรรมการการเลือกตั้ง 4 คน  จะต้องเป็นผู้ซึ่งมีความ เป็นกลางทางการเมือง    และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์      โดยมีอำนาจหน้าที่ผู้ควบคุมดำเนินการจัด    หรือจัดให้มีการเลือกตั้งสมาชิก สภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.)   สมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.)    สมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น  รวมทั้งการออกเสียงประชามติให้เป็นไปโดยสุจริตและ เที่ยงธรรม

1. ควบคุมและดำเนินการจัด หรือจัดให้มีการเลือกตั้งและการออกเสียงประชามติ ตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม

2. ออกประกาศกำหนดการทั้งหลายอันจำเป็นแก่การปฏิบัติงาน    ตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. และ ส.ว.    กฎหมาย
    ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง  กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการออกเสียงประชามติ  และกฎหมายการเลือกตั้งสมาชิกสภา
    ท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น

3. มีคำสั่งให้ข้าราชการ พนักงาน หรือลูกจ้างของหน่วยงานราชการ  หน่วยงานของรัฐรัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ     ปฏิบัติการทั้งหลายอัน จำเป็นในการเลือกตั้ง

4. ออกข้อกำหนดเป็นแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ได้รับแต่งตั้งให้มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการเลือกตั้งและการออกเสียงประชามติ

5. ดำเนินการแบ่งเขตเลือกตั้งสำหรับการเลือกตั้งที่ใช้วิธีการแบ่งเขตเลือกตั้ง และจัดให้มีบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

6. สืบสวนสอบสวนเพื่อหาข้อเท็จจริงและวินิจฉัยชี้ขาดปัญหาหรือข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการเลือกตั้ง

7. สั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่หรือออกเสียงประชามติใหม่ในหน่วยเลือกตั้งหนึ่งหรือทุกหน่วยเลือกตั้ง หรือสั่งให้มีการนับคะแนนใหม่เมื่อมีหลักฐาน     อันควรเชื่อได้ว่ามีการทุจริตการเลือกตั้ง

8. เพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง และดำเนินคดีอาญากับผู้สมัคร หัวคะแนน และผู้เกี่ยวข้อง (ให้ใบเหลือง หรือใบแดง)

9 . การดำเนินคดีในศาลเกี่ยวกับความผิดการเลือกตั้งหรือพรรคการเมือง

10. ประกาศผลการเลือกตั้งหรือการออกเสียงประชามติ

11. มีอำนาจแจ้งพนักงานสอบสวน   เพื่อดำเนินการสอบสวนและให้มีอำนาจฟ้องคดีต่อศาล    ไม่ว่าในเรื่องทางแพ่ง หรืออาญา   หรือทางปกครอง      แก่ผู้กระทำผิดกฎหมายเกี่ยวกับการเลือกตั้ง ตลอดจนให้ชดใช้ค่าเสียหายในการเลือกตั้งใหม่แก่ผู้ถูกใบแดงและผู้ที่เกี่ยวข้อง

12. การรับรองและการแต่งตั้งผู้แทนองค์กรเอกชนเพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบการเลือกตั้ง

13. ดำเนินการหรือประสานงานกับหน่วยราชการ    ส่วนท้องถิ่น    รัฐวิสาหกิจ    หรือสนับสนุนองค์การเอกชน  ในการให้การศึกษาแก่ประชาชน      เกี่ยวกับการปกครองระบอบประชาธิปไตย   ตามมาตรา 327 (3)   ของกฎหมายรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย   ระบุว่าหน้าที่ของ กกต. คือ
     การให้การศึกษาแก่ประชาชนเรื่องการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นพระประมุข

14. จัดทำรายงานผลการปฏิบัติงานประจำปีและข้อสังเกตเสนอต่อรัฐสภา

15. ดำเนินการเรื่องอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

แต่ถ้าจะสรุปง่ายๆ สั้นๆ กกต. จะมีอำนาจหน้าที่อยู่ ๓ ประการ ที่ครอบคลุมทั้ง

ด้านบริหาร ตุลาการ และนิติบัญญัติ

ด้านบริหาร      คือ การควบคุมและดำเนินการจัดให้มีการเลือกตั้งทั้งการเลือกตั้งระดับชาติ ระดับท้องถิ่น รวมทั้งการออกเสียงประชามติ

ด้านตุลาการ     คือ การสืบสวนสอบสวน  และวินิจฉัยชี้ขาด  สั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่ นับคะแนนใหม่ รวมทั้งการสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งผู้สมัคร
และสมาชิกสภาที่ทำผิดกฎหมายเลือกตั้ง

ด้านนิติบัญญัติ คือ การออกระเบียบ คำสั่ง ข้อกำหนดที่จำเป็นต่อการปฏิบัติงาน